Moe zijn. Slecht slapen. Moeite hebben met concentreren. De kans is groot dat veel mensen deze klachten herkennen. Misschien zelfs uit de afgelopen weken. Wie ermee naar de huisarts of bedrijfsarts gaat, kan volgens de richtlijnen al snel in de buurt komen van overspanning. Want bij drie spanningsklachten wordt die grens al bereikt.
En eerlijk is eerlijk: wie herkent er nooit drie van dit soort klachten? Daar zit precies het probleem. Waar ligt nog de grens tussen ziek en niet-ziek? Die vraag wordt steeds urgenter.
Het aandeel psychisch verzuim is sinds 2022 flink toegenomen. In 2022 had 34 procent van alle verzuimgevallen een psychische oorzaak. In 2023 was dat 38 procent, in 2024 39 procent en in 2025 41 procent. Meer dan vier op de tien verzuimgevallen hebben dus een psychische oorzaak.
‘Iedereen bijna ziek’
Dat vraagt om aandacht, maar ook om nuance. De Raad voor Volksgezondheid en Samenleving stelde eerder in het rapport ‘Iedereen bijna ziek’ dat we steeds meer diagnoses stellen, steeds eerder en met steeds lagere drempels. Dat wordt ook wel diagnose-expansie genoemd.
Vroege herkenning kan helpen om erger te voorkomen. Maar de keerzijde krijgt te weinig aandacht. Want wie eenmaal het etiket ‘ziek’ krijgt, kan zich daar ook naar gaan gedragen.
Een diagnose helpt soms, maar een diagnose kan ook een identiteit worden. Het verschil tussen ‘het is even te veel’ en ‘u bent overspannen’ kan soms afhangen van een paar aangekruiste vakjes op een klachtenlijst, terwijl de werkelijkheid vaak veel complexer is.
Werkdruk, mantelzorg, financiële zorgen, een baan die niet past, relatieproblemen of onzekerheid over de toekomst: het zijn allemaal echte belastingen.
Hoort bij het leven
Ze kunnen leiden tot vermoeidheid, spanning en concentratieproblemen. Maar moeten we dat altijd een ziekte noemen?
Misschien moeten we een stap terug doen. We zijn verleerd dat stress, verdriet, onzekerheid en vermoeidheid ook bij het leven horen. Niet iedereen die klachten ervaart, hoeft direct het ziektecircuit in. Soms helpt erkenning meer dan een diagnose.
Een goed gesprek. Bewegen. Structuur. Een compliment van de werkgever. Ruimte om tijdelijk wat minder te doen, zonder iemand meteen patiënt te maken. Daar hoort ook eigen regie bij.
Verantwoordelijkheid nemen voor herstel, keuzes en de manier waarop we met tegenslag omgaan. Dat is geen harde boodschap. Het is een respectvolle. Het gaat ervan uit dat mensen meer zijn dan hun klachten en dat ze vaak meer kunnen dan het systeem hun toedicht.
In medische taal gegoten
Als bedrijfsartsen in opleiding zien we dagelijks hoe snel klachten in medische taal worden gegoten. Niet omdat hulp nooit nodig is, maar omdat ons systeem weinig ruimte laat voor twijfel, nuance en normale menselijke kwetsbaarheid.
Daardoor ontstaat een samenleving waarin stress en vermoeidheid pas serieus worden genomen als er een diagnose op staat.
Het wordt tijd voor een eerlijk gesprek. Over wat ziekte is en wat niet. Over wat we van de zorg mogen verwachten en waar oplossingen juist liggen in werk, omgeving en samenleving. En vooral over de vraag of het antwoord op klachten altijd een diagnose moet zijn.
Sheila Timp en Friso Muntinghe zijn beide in opleiding tot bedrijfsarts bij Arbo Unie
Bron: De Stentor
